Miniatuurgeschiedenis van de fiets

hoge biIn een interessante doctoraalscriptie met de titel “Honderd jaar fietsen in Nederland 1850-1950: Over het begin van de fietscultuur” staat te lezen dat de fiets de eerste machine was die zonder dierkracht of  stoom werd aangedreven. Maar ook dat de geschiedenis van de fiets allesbehalve duidelijk is en doorspekt is met allerlei legendes en curieuze verhalen. Tegenwoordig wordt aangenomen dat Duitse Freiherr (baron) Karl von Drais von Sauerbrun in 1817 met een bestuurbare loopfiets de aanzet gaf voor de ontwikkeling van de fiets. Zijn uitvinding werd bekend als de naar hem genoemde Draisine. Van de Schot MacMillan wordt gezegd dat hij als eerste van de loopfiets een trapfiets maakte. Hij ontwierp een fiets met pedalen die via drijfstangen het achterwiel aandreven. Maar dat ontwerp is waarschijnlijk nooit echt gebouwd. De Parijzenaars Ernest Michaux en Pierre Lallement bedachten een tweewieler met roterende trappers (de vélocipède). In Engeland construeerde James Starley als eerste een fietswiel waarvan de spaken niet dóór de as liepen maar een raaklijn daaraan volgden (tangentiële spaken). Zijn fiets, de Ariel of Hoge Bi(cycle) had een groot voorwiel en een klein achterwiel. Een neef van James, John Kemp Starley, bouwde de Rover, een fiets met ongeveer even grote wielen en een kettingaandrijving. Dit type fiets, de Safety Bicycle, wordt vaak genoemd als het prototype van de moderne fiets.

Ik heb mij nog niet verdiept in de vraag wat er te zeggen valt over de geschiedenis van de miniatuurfiets. Ik verwacht daar niet al te veel van. Er is wel een heleboel documentatie te vinden over modeltreinen en miniatuurauto’s (bijvoorbeeld de bekende Dinky Toys van Meccano). Misschien kom ik er te zijner tijd nog op terug.

De oorsprong van het woord “fiets” is een hoofdstuk apart. Al sinds eind 19e eeuw schijnt er discussie te zijn over de oorsprong van het woord. Begin 2012 kwam in het nieuws dat twee Belgische onderzoekers meenden te kunnen concluderen dat “fiets” verband hield met het Duitse “vize” (in de betekenis van “vice”, plaatsvervangend). Fiets was volgens hen afgeleid van "vize-Pferd", een verbastering van "vélocipède". De discussie lijkt er absoluut niet minder om te zijn geworden. Maar voor taalliefhebbers is het fascinerende materie...

Meer...:

Waar komt het woord fiets vandaan?

Geschiedenis van de fiets en fietscultuur

 

 

© 20-06-2012 | webontwerp: Jo Han Khouw